1. Ano ang lycopene?
Ang lycopene ay isang pulang-kahel na carotenoid, isang pigmento ng halaman na nagbibigay ng kulay sa kamatis, pakwan, pink grapefruit, at ilang iba pang pagkain. Sa karaniwang pagkain, ang kamatis ang pinakakilalang pinagmumulan nito.
Maaaring maipon ang mga carotenoid sa balat ng tao. Pero hindi iyon nangangahulugang nagiging panangga sila gaya ng paraan ng paggana ng sunscreen. Ayon sa mga mananaliksik, maaaring tumulong sila sa balat na harapin ang stress na dulot ng oksidasyon (oxidative stress) — ang unti-unting pinsalang kemikal na nangyayari kapag nakikipag-ugnayan ang liwanag na ultraviolet sa mga selula ng balat.
Hindi rin lycopene lang ang laman ng kamatis. Ang mga naprosesong produktong kamatis ay maaaring magbigay ng phytoene, phytofluene, beta-karotina, tocopherols, at iba pang compound. Isa iyan sa mga dahilan kung bakit madalas na sinusuri sa mga pag-aaral ang tomato paste, mga katas ng kamatis, o mga pinagsamang sustansiya mula sa kamatis (tomato nutrient complexes) sa halip na lycopene lang na nakahiwalay.
2. Paano ito maaaring gumana sa balat
Maaaring magpasimula ang UV radiation ng ilang pagbabago sa balat nang sabay-sabay. Maaari nitong pataasin ang mga reaktibong uri ng oxygen (reactive oxygen species), mga hindi matatag na molekulang kayang makasira sa mga istruktura ng selula. Maaari rin nitong pataasin ang mga senyales ng pamamaga at i-activate ang mga enzyme gaya ng MMP-1, na tumutulong sa pagbasag ng collagen.
Ang collagen ay isa sa mga protinang nagbibigay ng istruktura sa balat. Kapag paulit-ulit na pinapagana ng UV exposure ang mga landas na sumisira sa collagen, nakadaragdag ito sa nakikitang padron na madalas tawaging pagtanda ng balat dahil sa araw: mas magaspang na tekstura, hindi pantay na kulay, pinong guhit, at pagkawala ng elastisidad.
Posibleng may batayang biyolohikal ang ideya tungkol sa lycopene dahil mukhang nauubos ang lycopene sa balat ng tao habang nalalantad ito sa UV. Sa isang pag-aaral sa mekanismo, ang isang dose ng liwanag na ginayang sikat ng araw ay nagpababa ng antas ng lycopene sa nakalantad na balat nang higit kaysa sa beta-karotina. Ipinahihiwatig nito na maaaring bahagi ang lycopene ng tugong antioxidant ng balat. Hindi nito napatutunayan na nakapipigil sa pinsala ang pag-inom ng supplement, pero nakatutulong itong ipaliwanag kung bakit interesado ang mga mananaliksik sa photoproteksiyong iniinom mula sa pagkain.
3. Ano ang sinasabi ng ebidensiya
Ang pinakamalinaw na senyales ay mula sa mga pag-aaral kung saan kumonsumo ang mga tao ng tomato paste, mga katas ng kamatis, sintetikong lycopene, o mga pinagsamang sustansiya mula sa kamatis sa loob ng ilang linggo bago ang isang kontroladong pagkalantad sa UV. Pagkatapos, sinukat ng mga mananaliksik ang pamumula, pigmentasyon, o mga molekular na marker sa balat.
Napagpasyahan ng isang kamakailang sistematikong pagsusuri at meta-analisis (meta-analysis) na ang mga interbensiyon gamit ang kamatis at lycopene ay maaaring magpababa ng pamumulang dulot ng UV, na kadalasang sinusukat bilang erythema na dulot ng UV, at maaaring magpabuti ng ilang panukat na may kaugnayan sa pagtanda ng balat dahil sa araw. Nakita rin nito ang mga pagbabago sa mga marker gaya ng MMP-1 at ICAM-1, na kapwa may kaugnayan sa stress at pamamaga na itinutulak ng UV.
May tatlong puntong nakatutulong para maging kapaki-pakinabang ang ebidensiya nang hindi ito pinalalabis:
Unti-unting epekto: Lumabas ang mga benepisyo matapos ang ilang linggo ng tuloy-tuloy na pagkonsumo, hindi pagkatapos ng isang dose lang.
Kabuuang anyo ng pagkain (food matrix): Maaaring makatulong ang tomato paste na may kasamang langis sa pagsipsip at sa mga pagbabago sa mga marker ng balat.
Magkakahalong resulta: Mukhang may potensiyal ang mga pinagsamang sustansiya mula sa kamatis, pero hindi pare-pareho ang resulta ng mga pag-aaral sa kapsula.
Simple ang praktikal na kahulugan nito: maaaring gawing bahagyang hindi gaanong reaktibo ng mga interbensiyong mayaman sa lycopene ang balat sa kontroladong stress mula sa UV. Hindi pa naipakitang ginagawa nilang ligtas ang pagbibilad sa araw, maaasahang napipigilan ang paso sa araw, nababaligtad ang pinsalang dulot ng araw, o napapalitan ang ipinapahid na proteksiyon laban sa araw.
Tingnan ang seksyong Mga Sanggunian para sa mga detalye ng mga pag-aaral.
4. Pagkain, mga supplement, at tiyempo
Makatuwirang magsimula sa mga naprosesong pagkaing kamatis. Ang tomato paste, tomato sauce, at tomato soup ay madalas magbigay ng lycopene sa anyong mas madaling masipsip kaysa sa hilaw na kamatis o ilang katas, lalo na kapag sinamahan ng taba gaya ng langis ng olibo. Binabago ng pagproseso sa init ang istruktura ng lycopene at maaari nitong gawing mas madali para sa katawan na masipsip ito.
Magkakaiba ang mga dose sa mga pagsubok, kaya wala pang napagkasunduang dami para sa photoproteksiyong nakatuon sa kalusugan ng balat. Maraming positibong pag-aaral ang gumamit ng humigit-kumulang 10 hanggang 16 mg lycopene bawat araw, madalas sa loob ng 10 hanggang 12 linggo. Iyan ay padron sa pananaliksik, hindi garantisadong target.
Maginhawa ang mga supplement, pero hindi palaging nasasabi ng label ang buong kuwento. May ilang positibong pag-aaral na gumamit ng mga proprietary na pinagsamang sustansiya mula sa kamatis na may lycopene kasama ng iba pang compound ng kamatis. Ibig sabihin nito, hindi maaaring iugnay sa lycopene lang ang benepisyo. Ibig sabihin din nito na maaaring hindi kumilos ang karaniwang kapsula ng lycopene sa eksaktong kaparehong paraan ng pinagsamang katas ng kamatis o pagkaing mayaman sa kamatis.
Kung iniisip mo ito bilang bahagi ng nutrisyon para sa tag-araw, isipin ang ilang linggo, hindi ilang oras. Itinuturo ng ebidensiya ang mabagal na pag-ipon at tibay na pang-iwas, hindi ang mabilisang solusyon bago pumunta sa dalampasigan.
5. Kaligtasan
Ligtas ang mga pagkaing kamatis para sa karamihan ng tao at madaling isama sa sari-saring pagkain. Para sa ilan, maaaring malimitahan ang dami dahil sa reflux, hindi hiyang sa kamatis, o pagiging sensitibo sa mga maaasim na pagkain.
Karaniwang natitiis nang mabuti ang mga supplement ng lycopene, pero ang mataas na pag-inom mula sa pagkain o supplement ay maaaring magkulay kahel sa balat, isang hindi nakapipinsalang kondisyon na tinatawag na lycopenodermia. Nagtakda rin ang EFSA ng katanggap-tanggap na pang-araw-araw na pag-inom na 0.5 mg bawat kilogram ng timbang ng katawan bawat araw para sa lycopene kapag ginagamit ito bilang pampadagdag sa pagkain. Isa itong batayan ng kaligtasan, hindi inirerekomendang dose para sa balat.
Mahalaga ring tandaan kung paano nireregula ang mga supplement. Sa Estados Unidos, hindi inaaprubahan ng FDA ang mga suplementong pandiyeta para sa kaligtasan at pagiging epektibo bago ibenta. Maaaring mag-iba ang kalidad ng produkto, dose, at mga kumbinasyon ng sangkap.
Mag-ingat sa mga supplement kung ikaw ay buntis, nagpapasuso, umiinom ng gamot, o nagpapagamot para sa isang kondisyong medikal. At kung madali kang masunog sa araw, may kasaysayan ka ng kanser sa balat, o may napapansin kang nunal na nagbabago, hindi ang mga carotenoid sa pagkain ang tamang paraan para sa problemang iyon — kumonsulta sa isang kwalipikadong propesyonal sa pangangalagang pangkalusugan.
